Iannis Carras, Eugene Chernukhin and Vitalii Tkachuk (eds.), The Nizhyn Greek Brotherhood and the ‘Port-City’ of Nizhyn 17th-19th centuries, Black Sea History Working Papers, vol. 8, published by the Centre of Maritime History, Institute for Mediterranean Studies – Foundation of Research and Technology Hellas, Rethymno 2026 Research project within the THALIS Programme. A collaboration of the Ionian University with the Institute for Mediterranean Studies-FORTH, University of Crete, University of Thessaly, Hellenic Research Foundation and University of the Aegean: “The Black Sea and its port-cities, 1774-1914. Development, convergence and linkages with the global economy”.

Η μονογραφία φιλοδοξεί να εμβαθύνει στην εξέλιξη και στη δράση των αγροτικών οργανώσεων στην Ελλάδα από το 1881 έως το 1936. Βασική θέση της είναι πως η δημιουργία αγροτικών οργανώσεων αποτελούσε βασικό κρίκο στην αλυσίδα των ευρύτερων μετασχηματισμών που άρχισαν να σημειώνονται στον ελληνικό αγροτικό χώρο κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και κλιμακώθηκαν κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού. Ως εκ τούτου, η ελληνική εμπειρία δεν θα πρέπει να εξετάζεται ως μεμονωμένο παράδειγμα, αλλά αντίθετα να εγγράφεται σε ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Αν και η ανάπτυξη των αγροτικών οργανώσεων και η εφαρμογή μιας συνεπούς αγροτικής πολιτικής μπορεί να καθυστέρησαν σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η σύνδεση αυτών των εξελίξεων με τις εμφανισθείσες τάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι απαραίτητη για την καλύτερη κατανόησή τους. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι γεωπόνοι, οι οποίοι πρωτοστάτησαν στην ίδρυση των αγροτικών οργανώσεων και συνεταιρισμών ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, είχαν σπουδάσει σε χώρες του εξωτερικού. Η επιρροή των εμπειριών που απέκτησαν εκτός Ελλάδας αποτυπώνεται και σε σημαντικό τμήμα του πολιτικού προσωπικού, το οποίο πίεζε για τη λήψη μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών. Μέσα σε αυτό το ερμηνευτικό πλαίσιο εξετάζονται οι νομοθεσίες που είχαν ψηφιστεί σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα εκείνες περί συνεταιρισμών και αγροτικής πίστης, και οι οποίες αποτέλεσαν το μοντέλο πάνω στο οποίο βασίστηκαν οι αντίστοιχες ελληνικές νομοθετικές πράξεις.

Μια ανεξερεύνητη έως τώρα πτυχή της ιστορίας της υπερπόντιας ελληνικής μετανάστευσης των αρχών του 20ού αιώνα αποτελούν οι νέες οικονομικές λειτουργίες που αναπτύχθηκαν σε πόλεις-λιμάνια του ελληνικού κράτους οι οποίες διασυνδέθηκαν απευθείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και διαχειρίστηκαν την οργάνωση της μεταναστευτικής κινητικότητας έως και τον Μεσοπόλεμο. Η παρούσα μελέτη εστιάζει σε αυτές τις «μεταναστευτικές πύλες» και στην οικονομία τους. Πρωταγωνιστούν το λιμάνι της Πάτρας, η εταιρεία «Αυστροαμερικάνα», το γραφείο «Γ. Μόρφυ και υιός, Κρωββ & Στίβενς» και τα υπόλοιπα μεταναστευτικά πρακτορεία στην οδό Αγίου Ανδρέου, ο εμπορικός και εργατικός κόσμος της παραλιακής ζώνης, το αμερικανικό προξενείο, οι Έλληνες και οι Ανατολίτες μετανάστες-καταναλωτές, τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης μεταναστών, οι οργανωμένες εκδρομές των ελληνο­αμερικανικών συλλόγων του Μεσοπολέμου και ο «πόλεμος των λιμανιών». Η μεταναστευτική οικονομία της Πάτρας διασταυρώνεται με τις εργασίες μεγάλων μεσογειακών και δυτικοευρωπαϊκών συγκοινωνιακών κόμβων και τις δραστηριότητες μικρότερων λιμανιών της Πελοποννήσου, όπως η Καλαμάτα, το Γύθειο και το Κατάκολο· διαπλέκεται κυρίως με τις κρατικές μεταναστευτικές πολιτικές, το ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο και τα ανταγωνιστικά συμφέροντα του Πειραιά. Στις Πύλες η υπερατλαντική μετανάστευση αναδεικνύεται ως μια διαμεσολαβημένη κινητικότητα, μια κερδοφόρα και ταυτόχρονα εύθραυστη οικονομική επιχείρηση με διεθνικό χαρακτήρα και μετασχηματιστική επίδραση σε τοπικό επίπεδο.

Η μελέτη διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη, τα οποία αντίστοιχα πραγματεύονται: α) την τυπολογία και την χρήση των οπτόπλινθων (τούβλων), κεραμιδιών και άλλων συναφών οικοδομικών υλικών στα κτήρια του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας, β) την ιστορία του κλάδου της πλινθοκεραμοποιίας και την πορεία των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών, γ) την εργασία στα πλινθοκεραμοποιεία και δ) την τεχνολογία κατασκευής, τόσο των χειροποίητων, όσο και των μηχανοποίητων προϊόντων. Συμπληρώνεται από τρία παραρτήματα, στα οποία έχει συγκεντρωθεί πλούσιο τεκμηριωτικό υλικό, σχετικό με τους επιχειρηματίες και τις μονάδες που δημιούργησαν, τους εργαζόμενους σε αυτές, καθώς και τα ίδια τα προϊόντα (τούβλα) και τις σφραγίδες που φέρουν.