ΑΡΧΙΚΗ Δραστηριότητες ΕΕΟΙ Αρχείο Σεμιναρίων

Αρχείο Σεμιναρίων

9ο Σεμινάριο

8ο Σεμινάριο

Από το 1922, η ανάπτυξη των διαφόρων τομέων της βιομηχανίας του κινηματογράφου στην Ελλάδα υπήρξε ραγδαία, παρά τις δυσκολίες και τις αδυναμίες που οφείλονταν στην ελλειπή τεχνογνωσία και στις περιορισμένες επενδύσεις, κυρίως στον τομέα της παραγωγής. Η αλληλεπίδραση ανάμεσα στους τρεις τομείς της ελληνικής κινηματογραφίας: παραγωγή, διανομή, προβολή από μια πρώτη ματιά ήταν αναμενόμενη και κατανοητή αλλά η ανισόμετρη ανάπτυξη των διαφόρων τομέων, ειδικά κατά την προπολεμική περίοδο απαιτεί την ξεχωριστή διερεύνηση και ανάλυση ώστε να γίνουν καλύτερα κατανοητοί οι παράγοντες που καθόρισαν τη διαφορετική αυτή πορεία αλλά και το βαθμό αλληλεπίδρασης, αφού η πορεία ανάπτυξης ή στασιμότητας ενός τομέα επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό τις διεργασίες και στους υπόλοιπους τομείς. Αυτό βέβαια γίνεται περισσότερο κατανοητό στην μεταπολεμική περίοδο όπου η ακμή και η κατάρρευση του τομέα παραγωγής καθόρισε τα χαρακτηριστικά και το εύρος της ανάπτυξης των τομέων διανομής και προβολής.

Για την περίοδο όμως του Μεσοπολέμου, η αρχικώς ταχεία ανάπτυξη της ελληνικής κινηματογραφίας αντιμετώπισε δύο βασικές προκλήσεις: Πρώτον την τεχνολογική εξέλιξη στους τομείς παραγωγής και προβολής, δηλαδή την εισαγωγή του ήχου και της συγχρονισμένης ομιλίας στις ταινίες και δεύτερον τη διεθνή οικονομική κρίση του 1929 και την επακόλουθη χρεοκοπία της ελληνικής οικονομίας το 1932. Τα δύο γεγονότα σχεδόν συνέπεσαν δημιουργώντας σοβαρότατα προβλήματα επένδυσης στη νέα ηχητική τεχνολογία. Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, η ελληνική κινηματογραφία χαρακτηρίζεται από την αργή και προβληματική ανάπτυξη του τομέα παραγωγής ενώ οι τομείς διανομής και προβολής παρουσίασαν σημαντική επέκταση. Η Ελλάδα ως τυπική περίπτωση περιφερειακής οικονομίας διαμόρφωσε μια κινηματογραφική βιομηχανία υπό τον απόλυτο έλεγχο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας χωρίς κανένα προστατευτικό μέτρο από την πλευρά του κράτους, όπως συνέβαινε στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης που διέθεταν ήδη σημαντική κινηματογραφική παραγωγή. Ενώ όμως οι εταιρείες παραγωγής απέτυχαν να παρακολουθήσουν την τεχνολογική εξέλιξη με αποτέλεσμα να σταματήσει εντελώς η εσωτερική παραγωγή μέχρι το 1940, οι κινηματογραφικές αίθουσες προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό επενδύοντας στον ηχητικό εξοπλισμό.

Στην ανακοίνωση θα παρουσιαστούν οι σχέσεις ανάμεσα στους διάφορους τομείς της ελληνικής κινηματογραφίας (ο βαθμός καθετοποίησης, τάση κυρίαρχη εκείνη την περίοδο σε διεθνές επίπεδο), ο ρόλος των τραπεζών και των διαφόρων επενδυτών καθώς και ο βαθμός κρατικής παρέμβασης ειδικά στην περίοδο της οξείας οικονομικής κρίσης.

7o Σεμινάριο

In April 1794 a special committee was created by order of Empress Catherine II in order to deal with various complaints about Lambros Katsonis, who was active as a Russian privateer in the Eastern Mediterranean during the Russo-Turkish war of 1787-1791. Besides numerous protests by merchants from different countries who had lost their ships and cargo, Katsonis was also accused of non-payment of the prescribed percentage of his prize money to the Russian treasury. In refuting the allegation of tax evasion, Katsonis provided detailed explanations regarding seized ships and obtained money. He also pointed out that his squadron's expenditures had been covered without treasury assistance. One of the paragraphs of Katsonis's explanation related to a puzzling gesture toward Ahmed Bey al-Jezaar, the governor of Acre. In 1789, in the middle of the war, al-Jezaar was presented with 26-gun strong ship, taken previously by the privateer's squadron. According to Katsonis's explanation, this action was intended as a gift and, an even more intriguing detail, was made according to instructions given him by General Ivan Zaborovskiy, special Russian envoy in the Mediterranean. The reasons for such a questionable donation are unknown, although some speculation can be made in this regard. Most probably this episode reveals the secret efforts of the Russian government to save the life of its agent - Colonel Conrad von Thonus, who arrived in 1788 in Cairo and tried to persuade Mameluk leaders of Egypt to rebel against the Ottomans. Von Thonus was imprisoned in Cairo for a year and then executed.

6o Σεμινάριο

Σκοπός της εισήγησης είναι να παρουσιάσει τους μέχρι σήμερα προβληματισμούς και τα πρώτα συμπεράσματα μιας υπό εξέλιξη έρευνας πάνω στην επιχειρηματική δραστηριότητα της οικογένειας Ζάννου και την ιστορία των επιχειρήσεων που ίδρυσαν ή στις οποίες είχαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ενεργό συμμετοχή (Οινοποιητική Εταιρεία Ζάννος και Ρως, Ανώνυμη Εταιρεία Οινοποιίας και Γεωργικής Βιομηχανίας, Ανώνυμη Εταιρεία Οίνων και Οινοπνευμάτων, Γενική Βιομηχανική Εταιρεία ΒΙΟ, ΕΡΓΟΝ, ΒΕΛΟΣ, Ανώνυμη Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων, κτλ.).
Η εισήγηση αναφέρεται ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο σταδιακά και συνειδητά δημιουργήθηκε από τα μέσα του 19ου αιώνα, με πυρήνα την ευρύτερη οικογένεια Ζάννου, ένα συγκεκριμένο επιχειρηματικό δίκτυο που δραστηριοποιήθηκε σε διάφορους κλάδους της ελληνικής βιομηχανίας (κυρίως οινοποιία, μεταλλεία, μεταλλουργία και οδοποιία). Ένα οικογενειακό-επιχειρηματικό δίκτυο που δεν φαίνεται να γνώρισε αντιθέσεις και συγκρούσεις στο εσωτερικό του και διατηρήθηκε ζωντανό από τα τέλη του 19ου αιώνα ώς τις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια οικογενειακή βιομηχανική επιχειρηματική δραστηριότητα η οποία έδειξε σημάδια προσαρμοστικότητας στις αλλαγές των οικονομικών συνθηκών που παρατηρήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα, οδηγώντας την σε αναζήτηση νέων επενδύσεων και στην ανάγκη συνεργασίας με την Τράπεζα Αθηνών ή και με άλλους βιομήχανους, προκειμένου να δημιουργηθούν νέα επενδυτικά σχήματα για την κεφαλαιακή ενίσχυση των ήδη υπαρχουσών εταιρειών αλλά και για την ίδρυση νέων βιομηχανιών.
Μέσα από τη μελέτη αυτή θα επιχειρηθεί να απαντηθούν μια σειρά ερωτήματα που προκύπτουν όπως:
1. Ο πρωταρχικός στόχος της οικογενειακής βιομηχανικής δραστηριότητας υπήρξε η εξασφάλιση εργασίας για τα μέλη της οικογένειας και ενός καλού επιπέδου ζωής ή απλώς η με κάθε τρόπο μεγιστοποίηση των κερδών τους;
2. Σε ποιο βαθμό οι πανεπιστημιακές σπουδές των μελών της οικογένειας συνδέονται με τη μετέπειτα ενασχόλησή τους με συγκεκριμένους κλάδους της βιομηχανίας;
3. Κατά πόσο οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν κατά καιρούς οι συγκεκριμένες βιομηχανίες οφείλονταν στη γενικότερη οικονομική συγκυρία ή αντίθετα σε άστοχες αποφάσεις και σε διοικητικές αδυναμίες των μελών της διοίκησής τους και στα δύο ταυτόχρονα;
4. Η σύνθεση των διοικητικών συμβουλίων των εταιρειών ήταν ενδεικτική του είδους του ελέγχου που ασκούσε η οικογένεια στη καθημερινή διαχείριση της εταιρείας; Η επιτυχία ενός διοικητικού συμβουλίου, και άρα της βιομηχανίας, κρίνεται από τη σύνθεση του διοικητικού της συμβουλίου και από τη δυνατότητα η σύνθεση αυτή να εξασφαλίσει την απαραίτητη τεχνογνωσία, τις κατάλληλες συμβουλές και οδηγίες, την αναγκαία καλή φήμη, τους απαραίτητους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ της εταιρείας και των εξωτερικών παραγόντων και τέλος την αναγκαία υποστήριξη από εξω-επιχειρησιακούς παράγοντες; Με βάση αυτά τα κριτήρια πόσο επιτυχημένα ήταν τα διοικητικά συμβούλια των διαφόρων εταιρειών;

5. Τι είδους συνεργασία αναπτύχθηκε μεταξύ των διαφόρων βιομηχανιών στις οποίες συμμετείχαν τα μέλη της οικογένειας Ζάννου;
Η έρευνα βασίστηκε σε μαρτυρίες της οικογένειας Ζάννου, σε ένα μικρό τμήμα του αρχείου της οικογένειας που διασώθηκε, στο αρχείο της Εθνικής Τράπεζας και στο αρχείο του Ελευθέριου Βενιζέλου.

5o Σεμινάριο

Η Θεσσαλονίκη «δεν πείνασε πολύ», όπως έγραφε ο Γιώργος Ιωάννου, πάντα για τα δεδομένα της εποχής, αλλά αρρώστησε πολύ, θα συμπληρώναμε Οι αριθμοί έδειξαν ότι αποτράπηκαν οι εκατόμβες της Αθήνας και των νησιών παρά το γεγονός ότι η Θεσσαλονίκη είχε ήδη ένα σημαντικό αριθμό απόρων και είχε δεχτεί και ένα σημαντικό αριθμό προσφύγων από τη βουλγαροκρατούμενη ζώνη. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων για το δήμο Θεσσαλονίκης μας δείχνει ότι τα θύματα ανήκαν στα φτωχότερα στρώματα και τους ηλικιωμένους, στους άντρες και λιγότερο στις γυναίκες και στα βρέφη, σχεδόν οι μισοί στους φτωχούς Εβραίους, ένα ποσοστό στους πρόσφυγες του 1922 και ένα μικρότερο στους πρόσφυγες από Αν. Μακεδονία και Θράκη. Μια έξαρση ελονοσίας, κατά τους μήνες Ιούνιο έως Νοέμβριο άφησε πολλά θύματα καθώς εκείνοι που αρρώσταιναν ήταν ήδη εξασθενημένοι από την πείνα που είχε προηγηθεί και μπορούσαν να οδηγηθούν στο θάνατο. Εκτιμάται ότι συνολικά ο αριθμός των θυμάτων από τις έμμεσες αιτίες, όπως ήταν η πείνα και οι ασθένειες, σε όλο το διάστημα της Κατοχής έφτασε στη Θεσσαλονίκη τις 5.000 ψυχές.
Οι τρεις μορφές εξουσίας, εξόριστη κυβέρνηση μαζί με τη Μ. Βρετανία, αρχές Κατοχής και κυβέρνηση Τσολάκογλου δεν έδειχναν να δραστηριοποιούνται, τουλάχιστο στο βαθμό που απαιτούσε η οξύτητα της κατάστασης. Τόσο οι Γερμανοί όσο και οι σύμμαχοι ήταν υπεύθυνοι για την πείνα που έπληξε τη χώρα. Η κοινωνία της Θεσσαλονίκης με τις τοπικές ιδιαιτερότητές της ανέπτυξε τάσεις συσπείρωσης γύρω από εκείνους τους θεσμούς ή τους πολιτικούς μηχανισμούς που πρότειναν λύσεις για τα συγκεκριμένα προβλήματα, όπως ήταν η εκκλησία με τα κατηχητικά από τη μία αλλά και το Ε.Α.Μ. από την άλλη.
Το γεγονός ότι η πόλη ήταν κοντά στις παραγωγικές ζώνες έπαιξε έναν πολύ σημαντικό ρόλο, ώστε να μην υπάρξει ποσοστό θανάτων από πείνα αντίστοιχο των Αθηνών. Οι αστοί κινούνταν προς την ύπαιθρο και αν μπορούσαν, έμεναν εκεί, ενώ οι αγρότες, οι κάτοικοι της υπαίθρου, αποκτούσαν αγαθά και συνήθειες της πόλης και είχαν λιγότερα προβλήματα διατροφής τουλάχιστον για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της Κατοχής. Οι συναλλαγές των αστών με τους αγρότες, η αλιεία και οι ευρεσιτεχνίες στο μαγείρεμα, οι κλοπές αγροτικών προϊόντων ήταν κάποιες από τις λύσεις στις οποίες κατέφυγε ο πληθυσμός.
Η οργάνωση πιο συγκροτημένων μορφών αντιμετώπισης των προβλημάτων αποτέλεσε το πεδίο ανάδειξης νέων κοινωνικών δυνάμεων αλλά και οριοθέτησης διαχωριστικών γραμμών. Έτσι, τα συσσίτια, παιδικά και ενηλίκων, θεσμός με παράδοση στην πόλη, αναδιοργανώθηκαν από τις παραδοσιακές, ως προς την κοινωνική τους προέλευση και ως προς τη δράση τους στο παρελθόν, δυνάμεις αρωγής των απόρων στην πόλη, τον Ερυθρό Σταυρό, τους εύπορους και τα φιλανθρωπικά τους σωματεία, την Εκκλησία, τέθηκαν υπό την αιγίδα της πολιτείας με μια διαδικασία αργή και σταδιακή και με κύριο πρόβλημα τις οικονομικές απάτες και ατασθαλίες των ανθρώπων που εμπλέκονταν, και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε όλο το διάστημα της Κατοχής και ιδιαίτερα το δύσκολο χειμώνα του 1941 – 1942.
Στο πεδίο του επισιτισμού των παιδιών αναδείχθηκε η διαχωριστική γραμμή με το εβραϊκό στοιχείο της πόλης καθώς μόνο ο Ερυθρός Σταυρός Θεσσαλονίκης βοήθησε τα παιδικά συσσίτια της Ισραηλιτικής Κοινότητας, τα οποία οργάνωσε η ίδια από τους πρώτους μήνες του 1942. Πέρα από τον Ερυθρό Σταυρό που κινητοποίησε και αγροτικές περιοχές της Μακεδονίας να φιλοξενήσουν παιδιά καθώς και τους εύπορους της πόλης, ταυτόχρονα αναδείχθηκε η δύναμη των συλλογικοτήτων που δημιουργούσε η καταγωγή. (πχ. Πόντιοι)
Στον αντίποδα ως προς την κοινωνική προέλευση και τις ιδεολογικές αφετηρίες, των πρωτοβουλιών των παραδοσιακών φορέων δημιουργήθηκαν και μια σειρά από συσσίτια άλλων φορέων. Με πρωτοβουλία των κομμουνιστικών πυρήνων που είχαν παραμείνει στο πανεπιστήμιο, η Φοιτητική Λέσχη οργάνωσε συσσίτιο για τους φοιτητές από τις 5 Ιουλίου 1941. Συσσίτια οργάνωναν και οι συνεταιρισμοί των δημόσιων υπαλλήλων αλλά και των εργατών.
Από το 1942 και το 1943 ιδιαίτερη βοήθεια για τον επισιτισμό ευρύτερων πληθυσμών πρόσφερε το Ε.Α.Μ. μέσω των τοπικών επιτροπών και της Εθνικής Αλληλεγγύης, ενώ συχνά συνεργάζονταν με τις υπάρχουσες δομές, όπως ήταν οι χριστιανικές οργανώσεις στις συνοικίες.
Η Βουλγαρική Λέσχη για τον προσεταιρισμό των κατοίκων της Θεσσαλονίκης στη βουλγαρική ιδέα διένειμε δωρεάν ή σε πολύ χαμηλές τιμές τρόφιμα και διάφορα άλλα είδη, τα οποία προμηθευόταν από τη Βουλγαρία. Ο επισιτισμός ήταν ένα πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης και προπαγάνδας τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στο εσωτερικό της πόλης
Η δημιουργία προμηθευτικών και καταναλωτικών συνεταιρισμών ήταν ένας ακόμη τρόπος αντιμετώπισης της πείνας και των ελλείψεων. Συνέδεσε ανθρώπους είτε σε μια συλλογική συναλλαγή με τους παραγωγούς είτε σε μια οργανωμένη και συλλογική άσκηση πίεσης και διεκδίκησης προστασίας από το κράτος και τις αρχές. Εξυπηρετούσε κοινωνικά συμφέροντα και ενέπλεξε την πλειονότητα των πολιτών, αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο, σε ενασχόληση με το κοινωνικό και το πολιτικό γίγνεσθαι ενώ ανέδειξε ως σημαντική δύναμη παρέμβασης το Ε.Ε.Α.Μ. και στη συνέχεια το Ε.Α.Μ..

4o Σεμινάριο

Ο 16ος αι. δεν έχει απασχολήσει σε σημαντικό βαθμό την ιστορία των ναυτιλιακών επιχειρήσεων (ν.ε.), που κλίνει εμφανώς προς την περιόδο από το δεύτερο μισό του 18ου αι. και εξής. Και τούτο, παρόλο που ο πρώτος αιώνας μετά από την απώλεια του διοικητικού κέντρου των Ελλήνων, αποτελεί μια καθόλα μεταβατική εποχή τόσο για τις δυνάμεις που κυριαρχούσαν στον ανατολικομεσογειακό χώρο, όπως η Βενετία και η Οθωμανική αυτοκρατορία, όσο και για τη συμμετοχή ξένων ή υπηκόων αυτών των δύο κρατών, όπως οι Έλληνες άνθρωποι της θάλασσας, στο χώρο των επιχειρήσεων. Η Βενετία, ως πόλη αλλά και ως κράτος, διαδραμάτισε ξεχωριστό ρόλο στην ανάπτυξη των ελληνικών
συμφερόντων ν.ε. είτε περιορίζοντας το πεδίο δράσης των μη προνομιούχων επιχειρηματιών είτε ενθαρρύνοντας αυτές τις δραστηριότητες και επιτρέποντας έτσι τη σταδιακή ένταξη των τελευταίων στα εμποροναυτιλιακά της κυκλώματα.
Αξιοποιώντας τις κατακτημένες γνώσεις αλλά και συγκεκριμένα εργαλεία ανάλυσης, προτείνουμε ένα μοντέλο που θα μπορούσε να ερμηνεύσει τις διαφαινόμενες τάσεις στην εξέλιξη της ιστορίας των ν.ε. των Ελλήνων στον 16ο αιώνα, βασιζόμενοι σε ποσοτικά δεδομένα και εντοπίζοντας τα ξεχωριστά ποιοτικά χαρακτηριστικά του φαινομένου.

3o Σεμινάριο

    Μετέωρος Μοντερνισμός: τεχνολογία, ιδεολογία της επιστήμης και πολιτική στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (1922-1940)

Οι ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις του ελληνικού Μεσοπολέμου προσεγγίζονται με βάση τον τρόπο που ιδιοποιούνται την τεχνολογία και το επιστημονικό ιδεώδες κορυφαίοι εκπρόσωποι όλων των τάσεων του πολιτικού φάσματος. Ιδιαίτερη έμφαση με άξονα το προαναφερθέν ζήτημα αποδίδεται στα σχετικά κείμενα πολιτικών όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Ιωάννης Μεταξάς, καθώς και στις παρεμβάσεις δημόσιων διανοουμένων, όπως οι Γιώργος Θεοτοκάς, Δημήτρης Γληνός, Κωνσταντίνος Τσάτσος, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Ηλίας Ηλιού και Οδυσσέας Ελύτης.

2o Σεμινάριο

Ποσοτική και ποιοτική ανάλυση των στρατηγικών επιβίωσης της βρετανικής ναυτιλίας και του εμπορίου στην αγορά της Μεσογείου κατά τους Ναπολεόντειους πολέμους μέσα από βρετανικές και μεσογειακές πηγές. Σε αντιδιαστολή προς την επικρατούσα βιβλιογραφία,  μια σειρά από δείκτες πιστοποιούν την αξιοποίηση της πολεμικής συγκυρίας τόσο στο επίπεδο του κρατικού  σχεδιασμού όσο και της επιχείρησης : Η αύξηση της ναυτιλιακής κίνησης, η μεγέθυνση του εμπορικού στόλου, η εντατικοποίηση της ναυτιλίας  συντονίζονται με αλλαγές στην εσωτερική οργάνωση των ναυτιλιακών επιχειρήσεων  αλλά και στην ευρύτερη αναδιοργάνωση του Βρετανικού εμπορικού δικτύου στη Μεσόγειο. Η υιοθέτηση μιας πολιτικής ‘ασφαλών νησίδων’, η ουσιαστική άρση του μονοπωλίου της Levant Company  και η διευρυμένη συνεργασία με τοπικούς, ουδέτερους στόλους, όπως ο Ελληνόκτητος, καθιστούν τη Μεσόγειο μια κερδοφόρα και ανταγωνιστική ναυτιλιακή αγορά παρότι ήταν το κύριο θέατρο των πολεμικών συρράξεων.

*Αλλαγή Αίθουσας: Αίθουσα Διδασκαλίας ΕΚΤ στο ισόγειο του Ιδρύματος Ερευνών.

1o Σεμινάριο

Ο ελληνικός κοινωνικός προβληματισμός του Μεσοπολέμου γονιμοποιήθηκε από τους γεωπόνους, μια αναδυόμενη νέα ελίτ ειδικών επιστημόνων και διανοουμένων, η οποία ανέλαβε την επιστημονική οργάνωση της αγροτικής οικονομίας και την επίτευξη της σιτάρκειας, και θεώρησε κοινωνική «αποστολή» της την περιστολή της αστυφιλίας. Η κρατική παρέμβαση του ελληνικού κράτους στη γεωργία αποτέλεσε το όχημα των γεωπόνων για δυναμική είσοδο στη δημόσια σφαίρα. Ο υπερπολιτικός λόγος που ανέπτυξαν οι γεωπόνοι (για λόγους νομιμοποίησης και κοινωνικής ανέλιξης) έλαβε εξαρχής εθνικιστική χροιά. Η νεορομαντική αντίληψη του εθνικού εδάφους συνδυάστηκε με τις ριζοσπαστικές αγροτιστικές ιδέες για τον σχηματισμό της έννοιας του «γεωργικού έθνους». Την περίοδο του μεταξικού καθεστώτος, ο «γεωργικός εθνικισμός» προσέλαβε θεσμικό χαρακτήρα και αποτέλεσε, μάλιστα, την ηγεμονική ιδεολογία του ελληνικού εθνικού κράτους. Ο «γεωργικός εθνικισμός» χρησιμοποιήθηκε επίσης μεταπολεμικά από τους Έλληνες διανοουμένους για τη θεωρητική θεμελίωση μιας νέας «Μεγάλης Ιδέας», η οποία προσέλαβε χαρακτηριστικά του Νέου Ιμπεριαλισμού.